Rozdział 3
Marta Sobolewska
— W zeszłą środę jeszcze nie wiedziałem, czy rodzina Marty mnie przyjmie — powiedział prezes.
Mówił do Darka, mojego byłego męża, ale patrzył na mnie. Spokojnie, jakby mówił o pogodzie.
Mama złapała się za serce. Babcia stuknęła kaczką w podłogę, z zadowolenia.
Darek się uśmiechnął. Tym samym uśmiechem, którym sprzedaje auta po powodzi.
— No tak — powiedział. — Gratuluję, Martusiu. Ładny pierścionek.
— Stary jakiś — dodała Kinga. Obejrzała mi rękę jak towar z przeceny. — Z lombardu?
— Stare złoto najlepsze — powiedziała babcia. — Nowe to się tylko świeci.
Kinga puściła moją rękę. Ja swojej nie schowałam. Pierwszy raz w życiu nie schowałam czegoś przed siostrą.
* * *
O czwartej lepiłyśmy w kuchni uszka. Mama, Kinga i ja, jak co roku.
Grzyby z puszczy, babcia zbierała je we wrześniu. Mama liczy uszka na głos. Musi wyjść sto dwadzieścia, ani jednego mniej.
Babcia poszła się zdrzemnąć do swojego pokoju na górze. Prezes z Darkiem odśnieżali podwórko. Przez okno słyszałam, jak Darek opowiada mu o silnikach diesla. Prezes mówił „aha” co trzy łopaty.
Kinga piła miętę z wielkiego kubka, bo w ciąży męczy ją zgaga. Nic nie lepiła. Patrzyła na mój pierścionek.
Na środku stołu leżał telefon mamy. Nagle zatrzeszczał.
— Kaziu — odezwała się babcia. Z telefonu, sennie, na całą kuchnię. — Kaziu, ja tobie powiem. Ten nowy Marty ma ręce porządne. A ten Kingi to ma ręce jak u księdza.
Kinga zakrztusiła się miętą.
— Co to jest? — zapytałam.
— Niania elektroniczna. — Kinga odstawiła kubek, z dumą. — Sama mamie ustawiłam w październiku. Nadajnik stoi w pokoju babci. Mama słyszy ją w telefonie, nawet w kościele. A jak ktoś coś powie, samo się nagrywa. Mama potem sprawdza, czy babcia w nocy nie wołała.
— Babcia co noc rozmawia z dziadkiem — dodała mama. — Dziadek nie żyje od dziewiętnastu lat. Babcia mówi, że teraz lepiej słucha.
Z telefonu doszło chrapanie. Mama ściszyła.
Zaraz potem telefon brzęknął. Wiadomość na grupie „Sołectwo Płociczno”.
Drzewa na drodze do Krzywego. Prąd jest, drogi nie ma. Pług po świętach. Sołtys W.
Za oknem sypało tak, że nie było widać torów.
Drzwi trzasnęły. Weszli prezes z Darkiem, biali od śniegu jak dwa bałwany.
— Panie Wiktorze, a pan umie lepić? — zapytała mama.
Prezes umył ręce i usiadł obok mnie. Wziął krążek ciasta, łyżeczkę farszu, złożył, zakręcił. Uszko wyszło równe jak z formy. Drugie też. Mama przestała liczyć na głos i tylko patrzyła.
Darek przez jedenaście lat nie ulepił ani jednego. Mówił, że ma za grube palce.
Pod stołem kolano prezesa dotknęło mojego. Nie odsunął się. Ja też nie. Paragraf trzeci nic nie mówił o kolanach.
Prezes miał zarezerwowany pokój w hotelu w Suwałkach. Teraz mógł tam najwyżej dojechać kolejką wąskotorową, a ta jeździ tylko latem. Tego punktu nawet nie spisałam, był oczywisty: śpimy osobno.
— To śpicie u babci na górze — powiedziała mama. Nie pytała. — Tam jest piec kaflowy. Babcia zejdzie na wersalkę, ma bliżej do łazienki.
— Mamo, a może Wiktor na wersalce?
— Narzeczony na wersalce? — Mama spojrzała na mnie jak na wariatkę. — Co ludzie powiedzą?
W promieniu trzech kilometrów mieszka czternaście osób. Mama wszystkie zna z imienia.
Kinga podniosła kubek do ust. Nad kubkiem się uśmiechała.
* * *
Przy kolacji prezes opowiedział mamie, jak się poznaliśmy. Prawdę, o błędzie w deklaracji VAT. Mama płakała w serwetkę. Darek trzy razy dolał sobie nalewki.
— A gdzie się pan oświadczył? — zapytał Darek, kiedy mama poszła po herbatę.
— W malarni. Przy taśmie z czerwonymi bombkami. Pani Zosia z nocnej zmiany płakała.
— A kiedy?
— W październiku — powiedział prezes.
— W listopadzie — powiedziałam ja. W tej samej sekundzie.
Darek odstawił kieliszek. Kinga przestała jeść.
— W październiku zapytałem — powiedział prezes spokojnie. — W listopadzie powiedziała „tak”. Ona wszystko liczy dwa razy.
Babcia zachichotała w talerz. Darek nie. Patrzył na mnie tak, jak patrzy na auto, któremu ktoś cofnął licznik.
Potem wyszłam z prezesem na ganek. Niby po drewno.
W kieszeni miałam bombkę. Zdjęłam ją z choinki, kiedy wszyscy oglądali kolędy w telewizji. „KINGA I DAREK. WIGILIA 2024”.
Na zawieszce była naklejka z numerem zamówienia. Każda nasza bombka z imieniem ma taki numer. Sama to wymyśliłam w 2018 roku, żeby nie gubić reklamacji.
— Może pan sprawdzić? — szepnęłam. Paragraf drugi. Byliśmy sami.
Prezes wyjął telefon i zalogował się do systemu firmy. Wpisał numer. Ekran oświetlił mu twarz na niebiesko.
— Zamówienie z dwudziestego ósmego listopada dwa tysiące dwudziestego czwartego — przeczytał cicho. — Zamawiający: Auto-Kalinowski. Dedykacja: „Nasza pierwsza Wigilia”. Zapłacone kartą firmy.
Kartą firmy. Spłacaną z naszego wspólnego konta. Z mojej pensji też.
Tamtą Wigilię spędziłam u mamy, obok pustego krzesła Kingi. Wysłałam Darkowi zdjęcie barszczu. Odpisał: „Mama cię pozdrawia”.
Jego mama nie mogła mnie pozdrowić. Nie wiedziała nawet, że syn jest w Ełku. Bo go tam nie było.
Śnieg padał mi na rzęsy. Nie strzepywałam. Ręce miałam gołe i czerwone, rękawiczki zostały w sieni.
Prezes wziął moją dłoń i bez słowa wsunął ją do kieszeni swojego płaszcza. Trzymał ją tam w swojej. W kieszeni było coś jeszcze, okrągłego i zimnego. Mandarynka.
— Co pani zrobi? — zapytał prezes.
— Do Pasterki nic. — Schowałam bombkę z powrotem do kieszeni. — Po Pasterce mama się dowie, gdzie Darek spędził tamtą Wigilię.
— Mogę coś zrobić.
— Paragraf czwarty. Prezenty do stu złotych. Zemsta też się liczy.
Prezes się zaśmiał. Pierwszy raz od dziewięciu lat słyszałam jego śmiech. Krótki, jakby sam się zdziwił.
— Pani się dziś pierwszy raz sprzeciwiła mamie — powiedział. — Z tą wersalką.
— Zauważył pan?
— Zauważam wszystko, co pani robi pierwszy raz.
Ręki z kieszeni nie wyjęłam. On też jej nie puścił.
* * *
Łóżko babci było małżeńskie. Dębowe, z rzeźbionymi kłosami na wezgłowiu. Jedno.
— W tym łóżku ja z Kaziem pół wieku przespałam — powiedziała babcia z progu, w koszuli nocnej. — Nic się nie bójcie. Ono wszystko wytrzyma.
Pokropiła nas wodą święconą z butelki po syropie na kaszel i zeszła na dół, stukając kaczką o każdy stopień.
Ułożyłam na środku wał z poduszki. Granica jak na mapie.
Prezes położył się po swojej stronie w dresie i swetrze. Ja w piżamie w renifery, którą mama kupiła mi w promocji, „bo samotnym jest zimno”.
Na półce nad komodą stała figurka Matki Boskiej. Obok, pod koronkową serwetką, świeciło małe zielone światełko. Lampka nocna, pomyślałam. Babcia od zawsze boi się ciemności.
Piec trzaskał. Leżeliśmy po ciemku.
— Pani mama zapytała mnie przy kolacji, czy na Wielkanoc też przyjedziemy — szepnął prezes.
— I co pan powiedział?
— Że zobaczymy.
— Nie zobaczymy. — Patrzyłam w sufit. — Do Pasterki, panie prezesie. Potem pan wraca do swojego życia, a ja do swojego.
— A jeśli moje życie mi się nie podoba?
— Paragraf piąty. Nikt się nie zakochuje. Podpisał pan.
— Z zastrzeżeniem.
Po chwili na wale z poduszki położył rękę. Wnętrzem do góry. Po prostu leżała, ciepła, w połowie drogi.
Patrzyłam na nią długo. Potem włożyłam w nią palce. Na chwilę. Paragraf trzeci nic nie mówił o rękach.
Zabrałam je pierwsza.
— Wie pan, czemu tak długo nie składałam wypowiedzenia? — zapytałam. Nie wiem po co. Może przez ten piec.
— Czemu?
— W marcu dwa tysiące dwudziestego, jak wszystko zamknęli, siedziałam trzy noce w archiwum. Liczyłam, czy starczy na wypłaty dla malarni. Czwartej nocy zasnęłam na kartonach. Rano byłam przykryta granatowym płaszczem. A na biurku leżała obrana mandarynka. Skórka w jednym kawałku.
Prezes nic nie powiedział.
Oddech po drugiej stronie wału na sekundę się zatrzymał. A może mi się zdawało.
— Przez rok myślałam, że to pan Henio z portierni. Ale pan Henio nie je mandarynek. A pan był wtedy w Warszawie. Rozwodził się pan, cała firma wiedziała.
Cisza. Piec trzasnął i przygasł.
Nie wiem, ile tak leżałam. Do trzeciej na pewno. Kafle zrobiły się letnie.
— Śpi pan? — szepnęłam.
Nie odpowiedział. Oddychał równo. Jak ktoś, kto śpi. Albo bardzo dobrze udaje.
Powiedziałam do sufitu jeszcze dwa zdania. Cicho. Tylko po to, żeby ktoś je usłyszał. Choćby sufit.
Na dole, w kuchni, ktoś się zaśmiał. Krótko, przez nos.
Tak samo śmiała się Kinga w dziewięćdziesiątym dziewiątym. Znalazła wtedy mój pamiętnik i przeczytała go na głos przy wigilijnym stole.
Pod serwetką babci mrugnęło zielone światełko.
Rozdział 4
Marta Sobolewska
Zeszłam po ciemku, w skarpetach. Schody u mamy skrzypią na trzecim i na siódmym stopniu. Liczę je od dziecka.
Na półpiętrze minęła mnie Kinga, w szlafroku mamy, z telefonem w ręce.
— Zgaga — powiedziała. — Śpij, siostra.
Uśmiechała się. O trzeciej w nocy. Ze zgagą.
W kuchni było ciemno. Przy chlebaku ładował się telefon mamy. Mama zawsze ładuje go w kuchni, bo w sypialni podobno promieniuje.
Ekran jeszcze świecił. Otwarta aplikacja: „Niania. Pokój babci”. Pod spodem lista nagrań.
23:41. 23:47. 23:52. 00:06. I tak dalej, aż do 03:12.
Dwadzieścia trzy nagrania. Z pokoju babci. Z łóżka babci. Z naszego łóżka.
Obok telefonu stał kubek, jeszcze ciepły. Pachniał miętą. Kinga musiała tu siedzieć i coś oglądać. Kinga zawsze coś ogląda w telefonie.
Zielone światełko pod serwetką. Lampka nocna. Brawo, Marta. Dziewięć lat wyłapujesz cudze błędy w fakturach, a nadajnika pod serwetką nie zauważysz.
Nie odsłuchałam ani jednego. Wiedziałam, co tam jest. „Panie prezesie”. „Paragraf piąty. Nikt się nie zakochuje”. Mandarynka. I tamte dwa zdania do sufitu.
Kasowałam po kolei. Ręce trzęsły mi się jak na zarządzie. Dwadzieścia trzy razy: „Czy na pewno usunąć?”. Dwadzieścia trzy razy: „Tak”.
Na górze wyjęłam z nadajnika baterie i wsunęłam je do skarpety. Prezes spał. Albo dalej dobrze udawał.
Nie powiedziałam mu. Musiałabym mu powiedzieć, co było w ostatnim nagraniu.
* * *
Obudziłam się na jego ramieniu.
Wał z poduszki leżał na podłodze. Nie wiem, kto go zrzucił. Wolałam nie wiedzieć.
Prezes nie spał. Patrzył w sufit, a ręką trzymał mnie za plecy, jakbym mogła spaść z łóżka.
— Dzień dobry, pani Marto — powiedział. Paragraf drugi. Byliśmy sami.
— Która godzina?
— Siódma dwanaście. Do Pasterki szesnaście godzin i czterdzieści osiem minut.
— Pan też liczy?
— Od piątku.
Powinnam była wstać i przesunąć się na swoją stronę. Nie wstałam. Jego twarz była tak blisko, że widziałam siwe włoski w brwiach. Spojrzał na moje usta. Ja na jego.
Drzwi otworzyły się bez pukania.
— Nie przeszkadzajcie sobie — powiedziała babcia. — Ja tylko po zęby.
Poczłapała do półki. Szklanka ze sztuczną szczęką stała obok Matki Boskiej. Tuż przy serwetce.
Babcia uniosła serwetkę, żeby przetrzeć kurz. Pod spodem stał biały nadajnik, ciemny, bez baterii. Zacisnęłam palce na kołdrze.
Babcia nawet na niego nie spojrzała. Wzięła szklankę i wyszła, mrucząc do Kazia, że za jej czasów to się wstawało o piątej do krów.
* * *
Po śniadaniu mama dała prezesowi wiadro z karpiem.
Karp pływał w wannie od poniedziałku. Każdy nasz karp nazywa się Zenek.
U nas nikt nie umie zabić karpia, więc mama co roku kupuje żywego, a potem i tak smaży filety z dyskontu. Zenka wypuszczamy do Wigier. Tata mówił, że połowa ryb w tym jeziorze to nasze Zenki.
— Narzeczony wypuszcza — zarządziła mama. — Taki zwyczaj.
Nie ma takiego zwyczaju. Mama wymyśliła go w 2013 roku dla Darka. Darek upuścił wtedy Zenka w zaspę i piszczał jak dziewczynka.
Kinga od rana była dla mnie miła. Zrobiła mi kawę. Powiedziała do mnie „siostrzyczko”. Ostatni raz słyszałam to w dziewięćdziesiątym dziewiątym, tuż przed pamiętnikiem.
Poszliśmy przez łąkę nad zatokę. Pomost widać z ganku. Śnieg po kolana, minus dwadzieścia, rzęsy przymarzały do powiek. Prezes niósł wiadro, a ja siekierkę dziadka, żeby rozbić lód przy pomoście.
Rozbił go trzema uderzeniami. Wyjął Zenka gołymi rękami. Zenek machnął ogonem i ochlapał nas oboje.
— No idź — powiedział do niego prezes. — Masz drugie życie.
Zenek poszedł. Zniknął pod lodem jak srebrna łyżka.
Zęby mi szczękały. Prezes zdjął płaszcz i zarzucił mi go na ramiona.
Był granatowy i ciężki. Pachniał dymem z palników i mandarynkami.
Stałam w nim, jakbym już kiedyś go nosiła.
— Za tydzień będzie pani w Gdańsku — powiedział.
— Za jedenaście dni. Czwartego.
— Przy opłatku skorzystam z paragrafu szóstego.
— Jakiej prawdy?
— Jednym zdaniem. Przy wszystkich.
— A jeśli mi się nie spodoba?
— To je pani skreśli. Zielonym.
Patrzył na mnie z góry, z bliska. Na rzęsach miał szron. Nikt na nas nie patrzył. Paragraf trzeci: tylko przy świadkach.
Złamałam go pierwsza. Stanęłam na palcach i pocałowałam prezesa. Nie w policzek.
Przez sekundę stał jak słup. Potem objął mnie razem z płaszczem i oddał pocałunek tak, że zsunęła mi się czapka. Powoli. Ciepło. Jakby miał czas do Wielkanocy, a nie do północy.
Od strony domu rozległ się krzyk.
— Kaziu! Kaziu, całują się!
Babcia stała na ganku w kożuchu, z lornetką dziadka przy oczach. Krzyczała w niebo.
— Przy karpiu się całują!
Prezes oparł czoło o moje i trząsł się ze śmiechu.
— Był świadek — powiedział. — Paragraf trzeci spełniony.
— Nie w policzek.
— Szczegół.
W sieni, kiedy otrzepywałam buty, dopadł mnie Darek. Prezes poszedł oddać mamie wiadro.
— Martusia. — Oparł rękę o ścianę nad moją głową. Tak stał nade mną przez jedenaście lat, kiedy chciał wygrać kłótnię. — Nie wiem, w co ty grasz. Ale w październiku twój narzeczony siedział trzy tygodnie na targach w Mediolanie. Sam mi mówił w zeszłą środę.
— To oświadczył się przez telefon. Z Mediolanu.
— I pani Zosia płakała w malarni? Przez telefon?
Nic nie powiedziałam. Darek się uśmiechnął.
— Po świętach podpisze mi kontrakt na auta. A ty mu w tym pomożesz, kalkulatorku. — Zniżył głos. — Kinga mówi, że w nocy było u was bardzo ciekawie.
Skasowałam. Wszystkie dwadzieścia trzy. Telefon mamy był czysty.
— Kinga zawsze coś słyszy — powiedziałam i przeszłam pod jego ręką do kuchni.
* * *
Po południu mama otworzyła skrzynkę od prezesa. Na samym wierzchu, w bibule, leżała czerwona bombka ze złotymi literami.
„MARTA I WIKTOR. 14.03.2020”.
Mama powiesiła ją z przodu, na wysokości oczu. Tam, gdzie wczoraj wisiała bombka Kingi i Darka.
— A gdzie moja? — Kinga obeszła choinkę dookoła. — Ta z Darkiem?
— Pewnie spadła — powiedziała mama. — Panie Wiktorze, a czemu taka data?
— Malarnia się pomyliła — powiedział prezes.
Nasza malarnia nie myli się w datach. Każde zamówienie z imieniem przechodzi przez dwie pary oczu. Sama to wprowadziłam.
Ręką w kieszeni swetra dotknęłam bombki Kingi. Patrzyłam na tamtą datę. Czternasty marca dwa tysiące dwudziestego. Czwarta noc w archiwum.
Policzyłam raz. Drugi raz nie zdążyłam, bo babcia krzyknęła od okna, że jest pierwsza gwiazdka.
Była szesnasta. Zdaniem mamy to był samolot. Babcia powiedziała, że samolot to też gwiazdka, tylko z ludźmi.
Stół stał w dużym pokoju, przy choince. Biały obrus, pod nim sianko.
Barszcz z uszkami, śledzie, pierogi z kapustą, kutia, szlyżyki z mlekiem makowym. Karp z dyskontu. I jedno nakrycie więcej, dla wędrowca.
— Dla Marty — powiedziała Kinga. — Gdyby prezes uciekł.
Darek zaśmiał się najgłośniej.
Zza płotu przyszła ciotka Grażyna z wujkiem. Prezes odsunął mi krzesło. Darek przez jedenaście lat nie odsunął mi krzesła ani razu. Siadał pierwszy i nakładał sobie największy kawałek.
Kinga położyła swój telefon na talerzu dla wędrowca. Ekranem w dół.
— Żeby nie przeszkadzał — powiedziała.
Mama podała opłatek.
Łamaliśmy się po kolei. Mama z babcią, Kinga z Darkiem, ciotka z każdym, z mokrymi oczami. Darek życzył prezesowi „owocnej współpracy w nowym roku”. Prezes powiedział „wzajemnie”. Nic więcej.
Mama stanęła przede mną.
— Życzę ci, Marta, żebyś w końcu była szczęśliwa. Tak jak Kingusia.
Odłamałam kawałek jej opłatka. Był suchy jak tektura.
Kinga podeszła do mnie z Darkiem pod rękę.
— A ja ci życzę, siostrzyczko, żeby prezes nie uciekł przed Pasterką. — Pocałowała mnie w policzek. Pachniała miętą.
Kinga całuje mnie w policzek tylko wtedy, kiedy coś na mnie ma.
Potem przede mną stanął prezes. Z opłatkiem w palcach. Wszyscy patrzyli.
— Paragraf szósty — powiedział cicho.
Opłatek przykleił mi się do spoconych palców. Nie tu. Nie przy mamie.
— Marta. Życzę ci… — Urwał. — Nie. Najpierw prawda.
Kinga sięgnęła po telefon z talerza dla wędrowca. Stuknęła w ekran.
Z telefonu mojej siostry popłynął mój głos. Szeptany, nocny, na cały wigilijny stół.
— Do Pasterki, panie prezesie. Potem pan wraca do swojego życia, a ja do swojego.
Mama upuściła opłatek na obrus. Darek się uśmiechnął.
Wiktor, mój narzeczony, stał naprzeciwko mnie z opłatkiem w palcach. Właśnie miał mi powiedzieć prawdę.
Skasowałam to w nocy. Dwadzieścia trzy nagrania. Na telefonie mamy.
Kinga miała swój.
— „Panie prezesie” — powtórzyła słodko. — Tak się mówi do narzeczonego, siostrzyczko? W łóżku babci?
— Kalkulatorek wynajął sobie narzeczonego — powiedział Darek. — Na raty?
Ciotka Grażyna przeżegnała się widelcem.
— Marta. — Mama miała białe usta. — Powiedz, że to nieprawda.
Wszyscy czekali. Aż się rozpłaczę. Aż zacznę kłamać. Aż ucieknę do łazienki, do pustej wanny po Zenku.
Przez czterdzieści jeden lat tak właśnie robiłam.
Wyprostowałam się.
— Prawda — powiedziałam. — Narzeczony do Pasterki. Umowa na odwrocie faktury za brokat. Sześć paragrafów, zielonym długopisem. Podpisana w piątek, za dwie jedenasta.
Mama usiadła. Ciężko, jakby ktoś jej podciął nogi.
Darek przestał się uśmiechać. Czekał na łzy. Przez jedenaście lat zawsze dostawał łzy.
Spojrzałam na zegar nad kredensem. Szesnasta dwadzieścia cztery.
— Do Pasterki zostało siedem godzin i trzydzieści sześć minut — powiedziałam. — Do tego czasu, mamo, to jest mój narzeczony. Kinga, siadaj. Barszcz stygnie.
Odwróciłam się do Wiktora. Nie do prezesa. Do Wiktora.
— Paragraf szósty. Masz jedno zdanie. Mów. Przy wszystkich.
Darek wyjął telefon i wycelował go w Wiktora. Nagrywał.
Wiktor spojrzał na telefon, potem na mnie. Odłożył opłatek na obrus.
— Marta. W marcu dwa tysiące dwudziestego nie byłem w Warszawie. Byłem…
— Daj no to! — Babcia wyrwała Kindze telefon. — Ja też chcę słyszeć, co oni tam w moim łóżku!
— Babciu, to mój telefon! — pisnęła Kinga.
Babcia wcisnęła ekran kciukiem. Mocno, jak dzwonek u sąsiadki.
Z telefonu znowu popłynął mój szept. Późniejszy, z trzeciej dwanaście w nocy.
— Śpi pan? … To dobrze. Bo ja chyba złamałam paragraf piąty.
Rozdziały
Rozdziały 1–4 za darmo. Kolejne: 20 monet za rozdział.