Rozdział 2
Marta Sobolewska
Prezes przysunął sobie krzesło i usiadł obok mnie, nie naprzeciwko. Tak siada, kiedy czyta umowy z bankiem.
— Słucham — powiedział.
Właśnie proponowałam umowę własnemu prezesowi. Na odwrocie faktury za brokat. Zielonym długopisem.
— Paragraf pierwszy. — Pisałam i mówiłam naraz, żeby się nie rozmyślić. — Termin. Od dziś do Pasterki. Dwudziesty czwarty grudnia, północ. Potem umowa wygasa.
— Dlaczego do Pasterki?
— Bo na Pasterkę jedziemy całą rodziną do klasztoru na Wigrach. A po Pasterce nikt już o nic nie pyta. Ciotka zasypia w ławce, a mama liczy, kto ile dał na tacę.
Kiwnął głową. Zapisałam.
— Paragraf drugi. Przy rodzinie mówimy sobie po imieniu. Bez świadków: pan i pani.
— Rozsądne.
— Paragraf trzeci. Całujemy się tylko przy świadkach. I tylko w policzek.
— Tylko w policzek — powtórzył. Jakby odkładał to sobie do rubryki „do negocjacji”.
Spojrzał na moje usta. Pisałam szybciej.
— Paragraf czwarty. Żadnych prezentów powyżej stu złotych. Nie chcę być nic winna.
— A piąty?
Długopis zawisł mi nad kartką. Głupio było to pisać przy nim. Napisałam.
— Nikt się nie zakochuje.
Prezes wziął ode mnie długopis. Jego podpis znałam lepiej niż własny. Od dziewięciu lat zatwierdzał nim każdy mój przelew. Podpisał paragrafy od pierwszego do czwartego.
Przy piątym się zatrzymał.
— Ten z zastrzeżeniem — powiedział.
— Z jakim?
— Dopiszę coś od siebie.
Pisał wolno, równymi literami. Czytałam do góry nogami.
§ 6. Narzeczony ma prawo do jednego zdania prawdy. W dowolnej chwili.
— Jakiej prawdy? — zapytałam.
— Zobaczy pani.
Podpisał. Pod piątym też.
Dopisałam datę, bo księgowa nie przyjmie dokumentu bez daty. 18.12.2026, godzina 10:58.
Wtedy zadzwonił mój telefon. Mama. Na wideo.
Mama nigdy nie dzwoni na wideo. Nie umie. Ktoś musiał jej to ustawić.
Odebrałam. Na ekranie zobaczyłam mamine dziurki w nosie i kawałek sufitu.
— Pokaż mi go! — krzyknęła mama. — Marta, natychmiast mi go pokaż!
Prezes nachylił się do telefonu. Spokojnie, jakby robił to codziennie.
— Dzień dobry, pani Krystyno. Wiktor Hryniewicz.
Mama zamilkła. Pierwszy raz, odkąd ją znam.
— Jezus Maria — powiedziała w końcu. — Od bombek.
Gdzieś z tyłu, spod okna, odezwała się babcia:
— Niech pokaże ręce!
— Mamo, rozłącz się — syknęła Kinga. Słyszałam ją, ale jej nie widziałam.
— Panie prezesie. — Mama poprawiła włosy, chociaż widać było tylko jej brodę. — A pan to Martę za co?
Tego nie przećwiczyliśmy. Niczego nie przećwiczyliśmy.
Prezes nawet nie mrugnął.
— Za to, że zawsze ma przy sobie zielony długopis.
Mama nic z tego nie zrozumiała. Ja też nie. Skąd on wiedział, że zawsze?
— To przyjeżdżajcie dwudziestego trzeciego — zarządziła mama. — Na uszka. Babcia chce go obejrzeć.
I rozłączyła się. Jak zawsze, w pół słowa.
* * *
W środę dwudziestego trzeciego, o pierwszej, jechaliśmy z Suwałk do Płociczna. Za Krzywem skręciliśmy w las i zaczął sypać śnieg.
Prezes prowadził swoje stare granatowe auto. W bagażniku wiózł dwie skrzynki bombek dla mamy i garnitur w pokrowcu. Uprzedziłam go, że babcia nie żartowała z tymi rękami.
— Jak się poznaliśmy? — zapytałam. — Mama zapyta o to pierwsza.
— Na rozmowie o pracę. Dziewięć lat temu. Znalazła pani błąd w naszej deklaracji VAT, zanim zdążyłem podać pani rękę.
— Tego mamie nie powiemy. To nieromantyczne.
— Dla mnie bardzo romantyczne.
Spojrzałam na niego. Patrzył na drogę.
— To gdzie mi się oświadczyłeś? — zapytałam.
— W malarni. Przy taśmie z czerwonymi bombkami. Pani Zosia z nocnej zmiany płakała.
— Pani Zosia płacze na reklamach margaryny.
— No właśnie. Wiarygodne.
— A dlaczego pan… — Tfu. Ćwiczyliśmy od Suwałk. — Dlaczego ty?
— Bo pijesz herbatę bez cukru. Ze skórką z cytryny, nie z sokiem. — Włączył wycieraczki. — Ja też.
Piję ze skórką. Nikt tego nie wie. Darek przez jedenaście lat wrzucał mi do kubka plasterki i obrażał się, że nie dopijam.
— Skąd pan… skąd ty to wiesz?
— Dziewięć lat jem z tobą pierniki na zarządzie.
Na prostej przez puszczę wyjął coś z kieszeni płaszcza. Położył mi na kolanie.
Pierścionek. Stare złoto, mały ciemnoczerwony kamień. Ciepły od jego płaszcza.
— Paragraf czwarty — powiedziałam od razu. — Do stu złotych.
— Kosztował zero złotych. Leżał w szufladzie.
Włożyłam. Pasował jak szyty. Kto trzyma w szufladzie pierścionek w moim rozmiarze?
— Pani były mąż był u mnie w zeszłą środę — powiedział prezes. — Chce sprzedać firmie dwanaście aut. Bardzo ładnie się do mnie uśmiechał.
— Darek uśmiecha się do każdego, od kogo czegoś chce.
— Zauważyłem.
Od czwartego stycznia mam pracę w Gdańsku. Czterysta kilometrów od mamy, od Kingi i od Darka.
Prezes o tym wiedział. We wrześniu sam przyjął moje wypowiedzenie. Powiedział tylko „rozumiem” i przez tydzień nie przyszedł na zarząd.
Policzyłam w głowie. Do Pasterki zostało trzydzieści pięć godzin.
* * *
Dom mamy stoi w Płocicznie, przy samych torach kolejki wąskotorowej. Z jednej strony puszcza, z drugiej łąka i zatoka Wigier.
Mama czekała na ganku w kurtce narzuconej na fartuch. Obok niej stała babcia Stasia. Dziewięćdziesiąt jeden lat, metr pięćdziesiąt w kapciach, laska z rączką w kształcie kaczki.
Prezes wysiadł. Babcia ruszyła do niego przez śnieg, zanim mama zdążyła powiedzieć „dzień dobry”.
— Ręce — zażądała.
Prezes zdjął rękawiczki i wyciągnął do niej obie dłonie. Babcia obejrzała je z obu stron jak kurę na targu. Pomacała drobne białe blizny na palcach.
— A to od czego?
— Od szkła. Ojciec postawił mnie przy palnikach, jak miałem czternaście lat.
— Porządne — orzekła babcia. Odwróciła się do mnie. — Ja tobie powiem, dziecko. Ten nie ucieknie. Nie to co tamten. Tamten miał ręce jak u księdza.
Tamten to Darek.
Mama uściskała najpierw prezesa. Mnie potem, jak już zdjęłam kurtkę. W sieni pachniało grzybami i pastą do podłóg, jak w każdą Wigilię mojego życia.
W dużym pokoju stała choinka do sufitu. Czterdzieści bombek Hryniewicza i jeszcze trochę. Prezes odruchowo poprawił jedną, która wisiała krzywo.
— Wszystkie od pana — powiedziała mama z dumą. — Co roku jedna, z imieniem. Ta Kingusi najładniejsza, z brokatem.
Podeszłam do choinki. „MARTA” wisiała z tyłu, od okna, tam gdzie zawsze. Z przodu, na wysokości oczu, wisiała „KINGA”.
A obok niej, w miejscu, gdzie przez jedenaście lat wisiała „MARTA I DAREK 2014”, wisiała nowa. Czerwona, ze złotymi literami.
„KINGA I DAREK. WIGILIA 2024”.
Wigilia 2024. Byłam wtedy żoną Darka. Darek spędzał ją w Ełku, u chorej matki. Kinga pierwszy raz w życiu nie przyjechała do mamy, bo pojechała z koleżankami do Zakopanego.
Policzyłam to dwa razy. Za każdym razem wychodziło tak samo.
Mama nie policzyła. Mama liczy tylko uszka.
Zdjęłam rękawiczki, bo nagle zrobiło mi się gorąco. Pierścionek zaczepił o wełnę i nie chciał puścić.
Za oknem zatrąbiło auto. Srebrne, z komisu na Sejneńskiej, z czerwoną kokardą na masce. Wysiadł Darek, a za nim Kinga w białym futerku, z ręką na brzuchu.
Darek wpadł do sieni, otupał buty i od razu wyciągnął rękę do prezesa.
— Panie prezesie! Co za spotkanie!
Ściskał mu dłoń za długo. Potem spojrzał na mnie. Na pierścionek. I znowu na prezesa.
— Dziwne — powiedział. — W zeszłą środę mówił mi pan, że Wigilię spędza pan sam. W magazynie.
Rozdział 3
Marta Sobolewska
— W zeszłą środę jeszcze nie wiedziałem, czy rodzina Marty mnie przyjmie — powiedział prezes.
Mówił do Darka, mojego byłego męża, ale patrzył na mnie. Spokojnie, jakby mówił o pogodzie.
Mama złapała się za serce. Babcia stuknęła kaczką w podłogę, z zadowolenia.
Darek się uśmiechnął. Tym samym uśmiechem, którym sprzedaje auta po powodzi.
— No tak — powiedział. — Gratuluję, Martusiu. Ładny pierścionek.
— Stary jakiś — dodała Kinga. Obejrzała mi rękę jak towar z przeceny. — Z lombardu?
— Stare złoto najlepsze — powiedziała babcia. — Nowe to się tylko świeci.
Kinga puściła moją rękę. Ja swojej nie schowałam. Pierwszy raz w życiu nie schowałam czegoś przed siostrą.
* * *
O czwartej lepiłyśmy w kuchni uszka. Mama, Kinga i ja, jak co roku.
Grzyby z puszczy, babcia zbierała je we wrześniu. Mama liczy uszka na głos. Musi wyjść sto dwadzieścia, ani jednego mniej.
Babcia poszła się zdrzemnąć do swojego pokoju na górze. Prezes z Darkiem odśnieżali podwórko. Przez okno słyszałam, jak Darek opowiada mu o silnikach diesla. Prezes mówił „aha” co trzy łopaty.
Kinga piła miętę z wielkiego kubka, bo w ciąży męczy ją zgaga. Nic nie lepiła. Patrzyła na mój pierścionek.
Na środku stołu leżał telefon mamy. Nagle zatrzeszczał.
— Kaziu — odezwała się babcia. Z telefonu, sennie, na całą kuchnię. — Kaziu, ja tobie powiem. Ten nowy Marty ma ręce porządne. A ten Kingi to ma ręce jak u księdza.
Kinga zakrztusiła się miętą.
— Co to jest? — zapytałam.
— Niania elektroniczna. — Kinga odstawiła kubek, z dumą. — Sama mamie ustawiłam w październiku. Nadajnik stoi w pokoju babci. Mama słyszy ją w telefonie, nawet w kościele. A jak ktoś coś powie, samo się nagrywa. Mama potem sprawdza, czy babcia w nocy nie wołała.
— Babcia co noc rozmawia z dziadkiem — dodała mama. — Dziadek nie żyje od dziewiętnastu lat. Babcia mówi, że teraz lepiej słucha.
Z telefonu doszło chrapanie. Mama ściszyła.
Zaraz potem telefon brzęknął. Wiadomość na grupie „Sołectwo Płociczno”.
Drzewa na drodze do Krzywego. Prąd jest, drogi nie ma. Pług po świętach. Sołtys W.
Za oknem sypało tak, że nie było widać torów.
Drzwi trzasnęły. Weszli prezes z Darkiem, biali od śniegu jak dwa bałwany.
— Panie Wiktorze, a pan umie lepić? — zapytała mama.
Prezes umył ręce i usiadł obok mnie. Wziął krążek ciasta, łyżeczkę farszu, złożył, zakręcił. Uszko wyszło równe jak z formy. Drugie też. Mama przestała liczyć na głos i tylko patrzyła.
Darek przez jedenaście lat nie ulepił ani jednego. Mówił, że ma za grube palce.
Pod stołem kolano prezesa dotknęło mojego. Nie odsunął się. Ja też nie. Paragraf trzeci nic nie mówił o kolanach.
Prezes miał zarezerwowany pokój w hotelu w Suwałkach. Teraz mógł tam najwyżej dojechać kolejką wąskotorową, a ta jeździ tylko latem. Tego punktu nawet nie spisałam, był oczywisty: śpimy osobno.
— To śpicie u babci na górze — powiedziała mama. Nie pytała. — Tam jest piec kaflowy. Babcia zejdzie na wersalkę, ma bliżej do łazienki.
— Mamo, a może Wiktor na wersalce?
— Narzeczony na wersalce? — Mama spojrzała na mnie jak na wariatkę. — Co ludzie powiedzą?
W promieniu trzech kilometrów mieszka czternaście osób. Mama wszystkie zna z imienia.
Kinga podniosła kubek do ust. Nad kubkiem się uśmiechała.
* * *
Przy kolacji prezes opowiedział mamie, jak się poznaliśmy. Prawdę, o błędzie w deklaracji VAT. Mama płakała w serwetkę. Darek trzy razy dolał sobie nalewki.
— A gdzie się pan oświadczył? — zapytał Darek, kiedy mama poszła po herbatę.
— W malarni. Przy taśmie z czerwonymi bombkami. Pani Zosia z nocnej zmiany płakała.
— A kiedy?
— W październiku — powiedział prezes.
— W listopadzie — powiedziałam ja. W tej samej sekundzie.
Darek odstawił kieliszek. Kinga przestała jeść.
— W październiku zapytałem — powiedział prezes spokojnie. — W listopadzie powiedziała „tak”. Ona wszystko liczy dwa razy.
Babcia zachichotała w talerz. Darek nie. Patrzył na mnie tak, jak patrzy na auto, któremu ktoś cofnął licznik.
Potem wyszłam z prezesem na ganek. Niby po drewno.
W kieszeni miałam bombkę. Zdjęłam ją z choinki, kiedy wszyscy oglądali kolędy w telewizji. „KINGA I DAREK. WIGILIA 2024”.
Na zawieszce była naklejka z numerem zamówienia. Każda nasza bombka z imieniem ma taki numer. Sama to wymyśliłam w 2018 roku, żeby nie gubić reklamacji.
— Może pan sprawdzić? — szepnęłam. Paragraf drugi. Byliśmy sami.
Prezes wyjął telefon i zalogował się do systemu firmy. Wpisał numer. Ekran oświetlił mu twarz na niebiesko.
— Zamówienie z dwudziestego ósmego listopada dwa tysiące dwudziestego czwartego — przeczytał cicho. — Zamawiający: Auto-Kalinowski. Dedykacja: „Nasza pierwsza Wigilia”. Zapłacone kartą firmy.
Kartą firmy. Spłacaną z naszego wspólnego konta. Z mojej pensji też.
Tamtą Wigilię spędziłam u mamy, obok pustego krzesła Kingi. Wysłałam Darkowi zdjęcie barszczu. Odpisał: „Mama cię pozdrawia”.
Jego mama nie mogła mnie pozdrowić. Nie wiedziała nawet, że syn jest w Ełku. Bo go tam nie było.
Śnieg padał mi na rzęsy. Nie strzepywałam. Ręce miałam gołe i czerwone, rękawiczki zostały w sieni.
Prezes wziął moją dłoń i bez słowa wsunął ją do kieszeni swojego płaszcza. Trzymał ją tam w swojej. W kieszeni było coś jeszcze, okrągłego i zimnego. Mandarynka.
— Co pani zrobi? — zapytał prezes.
— Do Pasterki nic. — Schowałam bombkę z powrotem do kieszeni. — Po Pasterce mama się dowie, gdzie Darek spędził tamtą Wigilię.
— Mogę coś zrobić.
— Paragraf czwarty. Prezenty do stu złotych. Zemsta też się liczy.
Prezes się zaśmiał. Pierwszy raz od dziewięciu lat słyszałam jego śmiech. Krótki, jakby sam się zdziwił.
— Pani się dziś pierwszy raz sprzeciwiła mamie — powiedział. — Z tą wersalką.
— Zauważył pan?
— Zauważam wszystko, co pani robi pierwszy raz.
Ręki z kieszeni nie wyjęłam. On też jej nie puścił.
* * *
Łóżko babci było małżeńskie. Dębowe, z rzeźbionymi kłosami na wezgłowiu. Jedno.
— W tym łóżku ja z Kaziem pół wieku przespałam — powiedziała babcia z progu, w koszuli nocnej. — Nic się nie bójcie. Ono wszystko wytrzyma.
Pokropiła nas wodą święconą z butelki po syropie na kaszel i zeszła na dół, stukając kaczką o każdy stopień.
Ułożyłam na środku wał z poduszki. Granica jak na mapie.
Prezes położył się po swojej stronie w dresie i swetrze. Ja w piżamie w renifery, którą mama kupiła mi w promocji, „bo samotnym jest zimno”.
Na półce nad komodą stała figurka Matki Boskiej. Obok, pod koronkową serwetką, świeciło małe zielone światełko. Lampka nocna, pomyślałam. Babcia od zawsze boi się ciemności.
Piec trzaskał. Leżeliśmy po ciemku.
— Pani mama zapytała mnie przy kolacji, czy na Wielkanoc też przyjedziemy — szepnął prezes.
— I co pan powiedział?
— Że zobaczymy.
— Nie zobaczymy. — Patrzyłam w sufit. — Do Pasterki, panie prezesie. Potem pan wraca do swojego życia, a ja do swojego.
— A jeśli moje życie mi się nie podoba?
— Paragraf piąty. Nikt się nie zakochuje. Podpisał pan.
— Z zastrzeżeniem.
Po chwili na wale z poduszki położył rękę. Wnętrzem do góry. Po prostu leżała, ciepła, w połowie drogi.
Patrzyłam na nią długo. Potem włożyłam w nią palce. Na chwilę. Paragraf trzeci nic nie mówił o rękach.
Zabrałam je pierwsza.
— Wie pan, czemu tak długo nie składałam wypowiedzenia? — zapytałam. Nie wiem po co. Może przez ten piec.
— Czemu?
— W marcu dwa tysiące dwudziestego, jak wszystko zamknęli, siedziałam trzy noce w archiwum. Liczyłam, czy starczy na wypłaty dla malarni. Czwartej nocy zasnęłam na kartonach. Rano byłam przykryta granatowym płaszczem. A na biurku leżała obrana mandarynka. Skórka w jednym kawałku.
Prezes nic nie powiedział.
Oddech po drugiej stronie wału na sekundę się zatrzymał. A może mi się zdawało.
— Przez rok myślałam, że to pan Henio z portierni. Ale pan Henio nie je mandarynek. A pan był wtedy w Warszawie. Rozwodził się pan, cała firma wiedziała.
Cisza. Piec trzasnął i przygasł.
Nie wiem, ile tak leżałam. Do trzeciej na pewno. Kafle zrobiły się letnie.
— Śpi pan? — szepnęłam.
Nie odpowiedział. Oddychał równo. Jak ktoś, kto śpi. Albo bardzo dobrze udaje.
Powiedziałam do sufitu jeszcze dwa zdania. Cicho. Tylko po to, żeby ktoś je usłyszał. Choćby sufit.
Na dole, w kuchni, ktoś się zaśmiał. Krótko, przez nos.
Tak samo śmiała się Kinga w dziewięćdziesiątym dziewiątym. Znalazła wtedy mój pamiętnik i przeczytała go na głos przy wigilijnym stole.
Pod serwetką babci mrugnęło zielone światełko.
Rozdziały
Rozdziały 1–4 za darmo. Kolejne: 20 monet za rozdział.
